
پریز ضد انفجار (سوکت پلاگ ضد انفجار) پریزی است که در محیطهای دارای گاز، بخار یا گردوغبار قابل اشتعال، بدون ایجاد جرقهای که به محیط برسد، برق دستگاهها را وصل و قطع میکند. راز ایمنی آن در دو چیز است: محفظهای که جرقه داخلی را مهار میکند و قفل مکانیکی (اینترلاک) که اجازه نمیدهد دوشاخه زیر بار وصل یا جدا شود. در این راهنما میخوانید این پریز چطور کار میکند، چه انواعی دارد و برای پالایشگاه، پتروشیمی، جایگاه سوخت یا انبار مواد شیمیایی کدام مدل را باید انتخاب کرد.
پریز ضد انفجار چیست و چه فرقی با پریز صنعتی معمولی دارد؟
پریز صنعتی معمولی هنگام وصل یا جدا کردن دوشاخه، بین کنتاکتها قوس الکتریکی ایجاد میکند. در یک کارگاه عادی این قوس بیخطر است، اما در اتاق پمپ یا انبار حلال همین جرقه کوچک میتواند مخلوط گاز و هوا را مشتعل کند. پریز ضد انفجار این خطر را از سه راه حذف میکند:
- کلید داخلی قطع بار: جریان قبل از جدا شدن کنتاکتها، داخل یک محفظه ضد شعله قطع میشود.
- اینترلاک مکانیکی: تا کلید خاموش نشود دوشاخه بیرون نمیآید و تا دوشاخه کامل جا نیفتد کلید روشن نمیشود.
- بدنه و درزگیری استاندارد: بدنه آلومینیومی، GRP یا استیل با درجه حفاظت IP66 یا IP67، تا گاز و گردوغبار به داخل راه پیدا نکند.
به همین دلیل پریز ضد انفجار همیشه همراه با دوشاخه (پلاگ) همسری خودش عرضه میشود و در بازار بیشتر با نام سوکت پلاگ ضد انفجار شناخته میشود.
کاربرد پریز ضد انفجار در چه محیطهایی الزامی است؟
هر جا که طبق نقشه طبقهبندی مناطق خطر (Hazardous Area Classification)، محیط در Zone ۱ یا Zone ۲ (گاز و بخار) یا Zone ۲۱ یا Zone ۲۲ (گردوغبار) قرار بگیرد، پریز و دوشاخه باید گواهی ضد انفجار داشته باشند. نمونههای رایج:
- پالایشگاهها، پتروشیمیها و تأسیسات نفت و گاز
- جایگاههای سوخت و CNG، اتاق پمپ و مخازن
- انبار حلال، رنگ، تینر و مواد شیمیایی
- کارخانههای داروسازی، رنگسازی و صنایع غذایی دارای گردوغبار آرد، شکر یا نشاسته
- اسکلهها، سکوهای دریایی و تأسیسات بارگیری مواد سوختی
توجه کنید پریز ضد انفجار برای Zone ۰ و Zone ۲۰ ساخته نمیشود؛ در این مناطق اصولاً نباید پریز نصب کرد.
انواع پریز ضد انفجار
پریزهای ضد انفجار را از چهار زاویه دستهبندی میکنند. انتخاب درست یعنی هر چهار مورد با محیط شما بخواند.
| معیار | انواع رایج | کجا به کار میآید |
|---|---|---|
| روش حفاظت | Ex d، Ex e و ترکیبی Ex de | Ex de رایجترین است: کلید در محفظه ضد شعله و ترمینالها با ایمنی افزایشیافته |
| جنس بدنه | GRP (پلیاستر تقویتشده)، آلومینیوم، استیل | GRP برای محیط خورنده و سبک، آلومینیوم برای ضربه، استیل برای سکوهای دریایی و محیط اسیدی |
| جریان نامی | ۱۶، ۳۲، ۶۳ و ۱۲۵ آمپر | ۱۶ آمپر برای ابزار دستی و روشنایی موقت، ۶۳ و ۱۲۵ آمپر برای پمپ و تجهیزات سنگین |
| تعداد پل | 2P+E، 3P+E، 3P+N+E | تکفاز ۲۳۰ ولت یا سهفاز ۴۰۰ ولت، با یا بدون نول |
علاوه بر اینها، مدلهایی هم هستند که کلید، پریز و فیوز یا کلید مینیاتوری را در یک بدنه جمع کردهاند؛ مثل کلید و پریز ضد انفجار MARECHAL مدل DXN1 که برای تابلوهای توزیع موقت در سایتهای صنعتی مناسب است.
مشخصات فنی که باید روی پلاک پریز ضد انفجار بخوانید
پلاک (مارکینگ) پریز ضد انفجار همه چیز را درباره محل مجاز نصب آن میگوید. یک نمونه مارکینگ رایج: II 2 GD Ex de IIC T6 Gb / Ex tb IIIC T85°C Db IP66
- II 2 G / D: تجهیز سطحی (غیر معدنی)، دسته ۲، مناسب گاز (G) و گردوغبار (D)؛ یعنی Zone ۱ و ۲ و Zone ۲۱ و ۲۲.
- Ex de: ترکیب محفظه ضد شعله و ایمنی افزایشیافته.
- گروه گازی IIA، IIB، IIC: IIC سختگیرانهترین گروه است و هیدروژن و استیلن را هم پوشش میدهد؛ تجهیز IIC در محیط IIA و IIB هم مجاز است.
- کلاس دمایی T1 تا T6: حداکثر دمای سطح؛ T6 یعنی حداکثر ۸۵ درجه. کلاس دمایی باید کمتر از دمای خوداشتعالی گاز محیط باشد.
- IP66 یا IP67: حفاظت کامل در برابر گردوغبار و جت آب یا غوطهوری کوتاه.
استانداردهای مرجع این مشخصات IEC ۶۰۰۷۹-۰، IEC ۶۰۰۷۹-۱ (Ex d)، IEC ۶۰۰۷۹-۷ (Ex e) و IEC ۶۰۰۷۹-۳۱ (گردوغبار) هستند. گواهی ATEX یا IECEx را از فروشنده بخواهید و شماره آن را با پلاک تطبیق دهید.
چگونه پریز ضد انفجار مناسب را انتخاب کنیم؟
- منطقه خطر را مشخص کنید: Zone ۱ یا ۲ برای گاز، Zone ۲۱ یا ۲۲ برای گردوغبار. این اطلاعات در نقشه طبقهبندی مناطق خطر پروژه آمده است.
- گروه گازی و کلاس دمایی را از نوع ماده بگیرید: برای بنزین و پروپان IIA کافی است، برای اتیلن IIB و برای هیدروژن IIC لازم است.
- جریان و تعداد پل را از روی مصرفکننده تعیین کنید: جریان نامی پریز باید از جریان دستگاه بیشتر باشد؛ برای موتورها جریان راهاندازی را هم در نظر بگیرید.
- جنس بدنه را با محیط هماهنگ کنید: در محیط اسیدی یا ساحلی GRP یا استیل، و جایی که احتمال ضربه هست آلومینیوم.
- پلاگ و سوکت را از یک برند و یک سری بخرید: دوشاخه برندهای مختلف معمولاً با هم سازگار نیستند و اینترلاک فقط با پلاگ همسری درست کار میکند.
- گواهی و اصالت را بررسی کنید: گواهی ATEX یا IECEx معتبر، پلاک کامل و فاکتور رسمی.
پرکاربردترین مدلهای پریز ضد انفجار در بازار ایران
در شاپ صنعت این مدلها بیشترین درخواست را دارند:
- سوکت پلاگ ضد انفجار ۱۶ آمپر، ۳۲ آمپر و ۶۳ آمپر با بدنه آلومینیوم
- سوکت پلاگ ضد انفجار MARECHAL و مدل DX9 با فناوری Decontactor فرانسه
- سوکت پلاگ ضد انفجار CEAG (سیاگ) آلمان با بدنه GRP
- سوکت پلاگ ضد انفجار CORTEM ایتالیا با بدنه آلومینیوم
مقایسه همه مدلها را در دسته همه مدلهای سوکت پلاگ ضد انفجار ببینید.
نکات نصب پریز ضد انفجار
- نصب توسط فرد صلاحیتدار: نصب تجهیزات Ex طبق IEC ۶۰۰۷۹-۱۴ باید توسط برقکار آموزشدیده انجام شود.
- گلند همرده: ورود کابل باید با گلند ضد انفجار همرده بدنه (Ex d یا Ex e) و متناسب با قطر کابل باشد. ورودیهای بلااستفاده با درپوش ضد انفجار بسته شوند. راهنمای کامل را در مقاله انتخاب گلند صنعتی بخوانید.
- جهت نصب: پریز معمولاً با دهانه رو به پایین یا با زاویه نصب میشود تا آب و گردوغبار در دهانه جمع نشود.
- ارت: بدنه فلزی و ترمینال ارت داخلی هر دو باید به سیستم ارت متصل شوند.
- بستن درپوشها: پیچهای محفظه Ex d با گشتاور و تعداد کامل بسته شوند؛ یک پیچ جاافتاده یعنی محفظه دیگر ضد شعله نیست.
نگهداری و بازرسی دورهای
طبق IEC ۶۰۰۷۹-۱۷، تجهیزات ضد انفجار باید بهصورت دورهای بازرسی شوند. در پریزها این موارد را چک کنید: سالم بودن واشر درپوش دوشاخه، ترک یا خوردگی بدنه، محکم بودن گلند، عملکرد اینترلاک و تمیز بودن کنتاکتها. هرگونه تعمیر روی محفظه ضد شعله فقط باید با قطعات اصلی سازنده انجام شود.
خرید پریز ضد انفجار از شاپ صنعت
برای انتخاب دقیق، اطلاعات منطقه خطر، نوع گاز یا گردوغبار، جریان و ولتاژ مصرفکننده و تعداد مورد نیاز را برای کارشناسان شاپ صنعت بفرستید تا مدل مناسب با گواهی معتبر و پیشفاکتور برایتان ارسال شود. سایر تجهیزات را در دسته کلید، پریز و تجهیزات فرمان ضد انفجار ببینید.
سؤالات متداول
تفاوت پریز ضد انفجار با سوکت پلاگ ضد انفجار چیست؟
تفاوتی ندارند. سوکت همان پریز است و پلاگ دوشاخه آن؛ چون این دو همیشه بهصورت یک مجموعه همسری استفاده میشوند، در بازار با نام سوکت پلاگ ضد انفجار شناخته میشوند.
آیا میتوان دوشاخه یک برند را در پریز برند دیگر استفاده کرد؟
معمولاً خیر. ابعاد کنتاکت و سازوکار اینترلاک در هر برند متفاوت است و استفاده از دوشاخه غیرهمسری گواهی ضد انفجار مجموعه را از اعتبار میاندازد.
پریز ضد انفجار برای Zone ۰ هم داریم؟
خیر. در Zone ۰ گاز قابل اشتعال بهطور دائم وجود دارد و نصب پریز در آن مجاز نیست. پریزهای ضد انفجار برای Zone ۱ و ۲ (و نسخههای دارای گواهی گردوغبار برای Zone ۲۱ و ۲۲) ساخته میشوند.
گروه گازی IIC همیشه لازم است؟
نه، فقط وقتی گازهایی مثل هیدروژن یا استیلن در محیط باشد. اما چون تجهیز IIC در همه گروهها مجاز است، بسیاری از پروژهها برای یکسانسازی انبار قطعات، IIC را انتخاب میکنند.
محصولات پیشنهادی
